Categori: Uncategorized

Roedd y gweithdy olaf “Partneriaid Fwyd
Menter Mon” o 2025 wedi ein hannog i feddwl am dlodi mwyd ar Ynys Môn dros y Nadolig.

Mae ein tyfwyr, cynhyrchwyr, a gwerthwyr yn mapio eu rhwydweithiau cyflenwi a dosbarthu eu hunain, ac yn optimeiddio eu brandiau yn leol iawn, gan cyfathrebu diddordebau cyfoethog ac amrywiol ein busnesu fwyd (e.e. map o flodau gwenyn mêl ac ardaloedd peillio).

Ond gall y mapiau hyn taflu goleuni ar wybodaeth sy’n berthnasol i bobol anghenus hefyd trwy fapio ffactorau o allgau cymdeithasol ac argaeledd a fforddiadwyedd fwyd. Yna gellir defnyddio’r mapiau hyn yn weithredol i gysylltu ffynhonnellau o bwyd-leol, rhwydweithiau argyfwng, ac adnoddau bwyd dros ben – gan greu gweledigaeth gydweithredol o gydraddoldeb bwyd.

“All the bus stops are the red pins, and the heat map is where we deliver emergency parcels over the last 12 months” dywedir Scott, of Banc Bwyd Môn.

“I am involved with the food bank and tackling destitution together… I have managed to locate all our external partners that offer support advice and aid on the island and refer in to us at the food bank (green icons)… ”

Mae map “supply-and-demand” Scott yn dangos sut mae’r anghenion o gymorth mwyd i’w weld fwyaf yn fannau sydd yn bell o lwybrau cludiant cyhoeddus.

Mae fe’n esbonio:
“Key points for the project are the rural areas and the density of emergency aid possibly due to no public transport and lack of shops… paying a higher price due to convenience… that data is so important to provide basic food: and alternatives for those who cannot get to supermarkets and choice…”

Mae map Scott yn ymddangos lleoliadau bwyd ffres a busnesau lleol wrth ymyl gwybodaeth ynglŷn â mynediad i fwyd – cynwysoldeb, fforddiadwyedd a chydraddoldeb. Mewn ychydig o cliciau, mae straeon grymus yn dod i’r amlwg, o gwmpas effaith cludiant cyhoeddus ar ‘ynysu bwyd’, a’r angen i fapio rhwydweithiau bwyd anffurfiol mewn ffordd cynhwysol sy’n eiddo i’r gymuned.

[Darllenwch fwy am fapio ‘Food Desert’ OpenStreetMap yng Nghymru yma:
https://lnkd.in/eagtcM6A]

Mae map cyntaf Mapio Lleisiau’r Tir yn dechrau datblygu. Mae’n ddrafft. Nid yw unrhyw fap yn ddiniwed, a chydag OpenStreetMap nid yw unrhyw fap yn orffenedig. Fel Wicipedia, mae’n gydweithrediad cyfranogol parhaus rhwng y gymuned â’r byd allanol. Mae’n amlwg yn unochrog felly mae’n ‘dad-drefedigaethu’r’ chwedl o un gwirionedd unigol.

Rydym yn darganfod bod mapiau dadansoddol ynglŷn ag anghenion dynol a hygyrchedd/mynediad o fewn y cymunedau hyn yn hynod ddibwrpas: mae mapio lle nad oes unrhyw fysiau, toiledau cyhoeddus, siopau, clinigau ac ysgolion yn creu metrigau eithafol – nid oes carffosiaeth o’r prif gyflenwad, nwy o’r prif gyflenwad ayb. Mewn ardaloedd lle nad oes diwylliant o rannu ceir, mae’r ffaith fod 3 bws rhedeg bob wythnos yn golygu bod 100% o’r boblogaeth yn dibynnu ar geir. Mae prinder o unrhyw doiledau cyhoeddus mewn pentrefi yn creu haen ddata sy’n hollol goch. Felly mae mapiau mwy defnyddiol yn dechrau datblygu sydd yn arddangos set o ddangosyddion (indicators), blaenoriaethau arbennig sydd wedi’u diffinio gan gymunedau.

Mae mapiau lles cyffredinol fel y rhain yn fodd o ddadansoddi anghenion dynol a hygyrchedd / mynediad yn ardaloedd yr ucheldir sydd yn diodde o ffactorau ynysigrwydd gwledig. Ond mae rhain yn hyfyd yn arbenigol ac yn dangos cymeriad neilltuol cymuned trwy ei dangosydd hunan-etholdeig yn hytrach na chael ei diffinio gan dwristiaeth/sefydliadau anghysbell ac allanol.

Cliciwch ar y map ac archwiliwch, i weld sut mae’r gorffennol yn rhoi cyd-destun i’r presennol, a lle gall stori ansoddol arddangos safbwynt y gellir ei ddefnyddio i wneud mesuriadau mesurol. Gall mapiau o brofiadau byw fynegi ond hefyd ddathlu bywyd cymuned sydd, yn hanesyddol, heb fod ag adnoddau digonol o ran pethau fel trafnidiaeth gyhoeddus.

Mae mapiau yn gallu dangos pellter o wasanaethau, amlygu newidiadau i enwau lleoedd ( newidiadau diwylliannol), a delweddu diboblogi gwledig wrth iddo ddigwydd (e. e. ffermydd sydd yn troi’n adfeilion o fewn atgof byw). Mynegir gwelededd cymunedau trwy ddyfeisgarwch, mecanweithiau ymdopi, a’r posibilrwydd o hunan-drefnu eu hynni hydro micro, mentrau bach ac adfywiad sgiliau technegol. Yn bennaf oll, mae mapiau yn medru creu cais ar gyfer dosbarthiad adnoddau megis cymorth systemig a gweinyddol ar gyfer cymunedau sydd ynsicr yn gallu hunan-drefnu eu lles cyffredinol. Mae llawer yn cofio’n glir y cyfnod pan oedd trydan cymunedol yn arferol, roedd trafnidiaeth gymunedol yn ddibynadwy a phan oedd pob person yn y gymuned yn cymryd rhan – ymlaen!